نقش عادت در زیست اجتماعی؛ گفتاری کوتاه از ویلیام جیمز
عادت... چرخ طیّار جامعه است، گرانبهاترین عامل محافظهکارش است. عادت بهتنهایی چیزی است که ما را درون مرزهای عرف نگه میدارد و فرزندان بخت را از طغیان رشکمندانهی فرودستان در امان میدارد. عادت بهتنهایی مانع میشود که دشوارترین و پُردافعهترین پیشهها در جامعه توسط آنانی که بارآمدهاند تا آنها را پایمال کنند، متروک گردند. عادت صیّاد و ملوانِ عرشه را در زمستان حفظ میکند، معدنکار را در تاریکی صیانت میکند، روستایی را در موسم برف پایبند کلبهی چوبی و مزرعهی دورافتادهاش میکند. عادت ما را در برابر هجوم بومیان صحرا و نواحی سردسیر حفاظت میکند. عادت مقدّر میسازد که همهی ما بر وفق تربیتمان و انتخابهای نخستینمان در پیکار زندگانی مبارزه کنیم و با پیشهای که ناهموار است کنار بیاییم، زیرا پیشهی دیگری در کار نیست که با آن وفق یابیم و برای از نو آغازکردن بسیار دیر شده است. عادت اقشار اجتماعی مختلف را از اختلاط بازمیدارد. شاهد بودهاید که برای یک فروشندهی سیّار جوان، یک پزشک جوان، یک وزیر جوان و یک وکیل جوان اطوار حرفهای در سن بیستوپنجسالگی ملکه شدهاند. شما خطوط رخنههایی که بهسرعت در شخصیت پیش میروند، حُقههای فکر، پیشداوریها، و در یک کلام، شیوههای کاسبکارانهای را دیدهاید که انسان را از آنها عاقبت گریزی نیست، چنانکه او را از چینوچروک نقشبسته بر آستین جامهاش گریزی نیست. در کل بهتر است او نگریزد. برای جهان بهتر است که شخصیت در اکثر ما همچون گچ سفت شود و هرگز دوباره نرم نگردد.
منبع:
James, William (1890) 1950 The Principles of Psychology. New York: Dover. Vol. 1, 121.
کلمات کلیدی: ویلیام جیمز، عادت، زیست اجتماعی
